W Kodeksie pracy szczegółowo uregulowane są kwestie związane z czasem pracy, urlopami i przerwami w czasie pracy.

Ale czy w przepisach prawa pracy można znaleźć coś na temat korzystania w czasie pracy z toalety? Czy pracodawca może zabronić zbyt częstych wizyt w WC?

Ogólne zasady korzystania z toalety w miejscu pracy

Wśród fundamentalnych praw pracowników, które od razu przychodzą na myśl, można wymienić chociażby godne wynagrodzenie, równe traktowanie, prawo do odpoczynku oraz zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Te podstawowe zasady są powszechnie znane.

Wynika z tego, że pracodawca ma szereg obowiązków wobec pracowników, które musi realizować.

Obowiązek zapewnienia pracownikom środków ochrony osobistej, przeprowadzania szkoleń w zakresie BHP czy zaopatrzenie miejsca pracy w środki potrzebne do udzielania pierwszej pomocy w sytuacjach awaryjnych leży w gestii pracodawcy.

Wśród obowiązków pracodawcy można wymienić jeszcze jedno prawo, tak oczywiste, że często bywa ono pomijane. Do zadań pracodawcy należy również zapewnienie pracownikom właściwych urządzeń higieniczno-sanitarnych, a także dostarczenie środków do higieny osobistej.

Ponadto trzeba uwzględnić również przepisy BHP, które zobowiązują pracodawcę do organizacji pracy w sposób, który pozwala pracownikom na korzystanie z toalety bez nieuzasadnionych utrudnień.

Kodeks pracy a korzystanie z toalety w pracy

Polskie przepisy dotyczące prawa pracy nie zawierają regulacji dotyczących korzystania przez pracowników z toalety w godzinach pracy.

Należy jednak założyć, że pracodawca nie ma prawa tego zakazywać, nawet jeśli pracownik korzysta z toalety zbyt często i przebywa tam zbyt długo.

Natomiast można znaleźć jasne wytyczne w kwestii przerw w pracy – gwarantowaną piętnastominutową przerwę dla pracowników wykonujących pracę przez co najmniej sześć godzin dziennie.

Normalne jest, że w trakcie wszystkich przerw, które przysługują pracownikom w związku z art. 134 Kodeksu pracy, każda osoba ma prawo swobodnie dysponować swoim czasem.

W prawie pracy nie ma wyznaczonych dodatkowych przerw na wizyty w toalecie.

Pomimo tego, warto z rozwagą podjeść do tematu, ponieważ kwestia ta dotyczy naturalnych potrzeb fizjologicznych człowieka, których nie można odłożyć na później czy zaplanować.

Co więcej, z przyczyn niezależnych od pracownika, mogą się u niego pojawić różne problemy żołądkowe, a nawet choroby przewlekłe, które wymagają częstszego odwiedzania toalety w czasie pracy.

W tym miejscu warto zaznaczyć, że pracodawca, który zabrania korzystania z toalety w czasie pracy albo wymaga odpracowania tego czasu, może być oskarżony o nadużycie prawa.

Zgodnie z art. 8 Kodeksu pracy, nikt nie możne korzystać z przysługujących mu praw w sposób, który jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem takiego prawa.

Oznacza to, że działania pracodawcy polegające na ograniczaniu wyjść do toalety mogą naruszać godność pracownika.

Takie postępowanie można traktować jako naruszenie dóbr osobistych. W związku z tym, ewentualne wyciąganie konsekwencji służbowych względem pracowników wyłącznie z powodu skorzystania przez nich z toalety w czasie pracy jest całkowicie nieuzasadnione.

Może się zdarzyć sytuacja, w której pracownik wykorzystuje wyjścia do toalety również w innych celach, chociażby aby na chwilę oderwać się od wykonywanych obowiązków czy też wykorzystać ustronne miejsce do prowadzenia długich, prywatnych rozmów telefonicznych, przeglądania mediów społecznościowych, nadrabiania czytelniczych zaległości, a czasem nawet do drzemki.

Z pracownikiem, który często opuszcza miejsce pracy i w konsekwencji zaniedbuje swoje obowiązki, można przeprowadzić rozmowę, jednak należy skupić się na wymienionych kwestiach, a nie na częstym korzystaniu z toalety w czasie pracy.

Pracodawca nie powinien ograniczać pracownikom dostępu do toalety ani tym bardziej zamykać WC.

Istnieją jednak zawody, takie jak dyspozytor pogotowia, które wymagają znalezienia zastępstwa i to nawet w sytuacji, gdy pracownik opuszcza stanowisko pracy dosłownie na chwilę.

Biorąc pod uwagę takie okoliczności i specyfikę wykonywania określonych zawodów, konieczność informowania o opuszczeniu stanowiska jest zrozumiała, a wręcz konieczna.

Jeśli natomiast w innych warunkach pracodawca wymaga od pracownika zgłaszania każdego wyjścia do toalety, może to prowadzić do wyciągnięcia konsekwencji prawnych względem danego pracodawcy.

Regulacje wynikające z przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

Szczegółowe zasady dotyczące toalet w pracy można znaleźć w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 roku w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

Temat wyjść do toalety został omówiony w rozdziale IV wspomnianego aktu prawnego. Ma to szczególne znaczenie w temacie ochrony zdrowia zatrudnionych.

Wśród najważniejszych zasad można wymienić to, żeby odległość między toaletami a stanowiskiem pracy nie może przekraczać 75 metrów licząc od najdalszego stanowiska pracy.

Natomiast w przypadku stałych prac wykonywanych na terenach otwartych maksymalna odległość została wyznaczona na 125 metrów.

W budynkach wielopiętrowych, które są zakładami pracy, kabiny sanitarno-higieniczne muszą być zlokalizowane na każdej kondygnacji. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, kiedy na danym piętrze pracuje mniej niż 10 osób.

W takim przypadku możliwe jest udostępnienie toalety znajdującej się na sąsiednim piętrze.

Co więcej, toalety w miejscu pracy powinny być łatwo dostępne dla wszystkich pracowników, a ilość toalet powinna być dostosowana do ilości pracowników.

Zgodnie z § 28 rozporządzenia, na trzydziestu pracujących mężczyzn musi przypadać co najmniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar.

Natomiast na dwadzieścia kobiet, pracujących na jednej zmianie powinna przypadać co najmniej jedna miska ustępowa.

Wejścia do toalet muszą znajdować się bezpośrednio w pomieszczeniach, korytarzach i ogólnodostępnych drogach komunikacyjnych.

Do ubikacji powinno prowadzić pomieszczenie wydzielone, które jest wyposażone w umywalkę z dostępem do zimnej i ciepłej wody. Po stronie pracodawcy znajduje się również dostarczenie środków do higieny osobistej, na przykład papieru toaletowego.

Jeśli drzwi wejściowe do pomieszczeń z toaletami są zamykane, należy zapewnić pracownikom klucz, kartę magnetyczną lub inne urządzenie umożliwiające otwarcie zamka.

Toalety dla pracowników muszą być ogrzewane, oświetlone i wentylowane. Minimalna wysokość pomieszczenia powinna wynosić co najmniej 2,2 metra.

Czy pracodawca może zabronić korzystania z toalet

Pracodawca nie powinien podejmować żadnych działań, które mogłyby naruszać godność pracownika.

Właśnie w tym kontekście należy rozpatrywać możliwość korzystania z WC w czasie pracy.

Częsta konieczność udania się do toalety w miejscu pracy może wynikać z problemów zdrowotnych, zarówno tych krótkotrwałych, jak zapalenie pęcherza, jak i tych przewlekłych.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że dyskryminacja pracowników z powodu ich schorzeń jest całkowicie niedopuszczalna.

Przełożony nie ma zatem prawa monitorować czy rejestrować wyjść pracownika do toalety, a tym bardziej ich zabronić. Nie może również ograniczać pracowników, chociażby poprzez wyznaczanie im czasu przerw czy odliczanie minut spędzonych w toalecie od piętnastominutowej przerwy na śniadanie.

Upomnienie pracownika wynikające ze zbyt częstego korzystania z toalety lub nałożenie obowiązku informowania przełożonego o wyjściu – o ile nie wpływa to na organizację pracy i pracownik nie musi być czasowo zastępowany – może być uznane za naruszenie dóbr osobistych oraz nadużycie prawa.

W skrajnych sytuacjach pracodawca może zostać oskarżony o mobbing i dyskryminację.

Natomiast warto otwarcie przyznać, że kwestia tego, czy czas spędzony w toalecie należy uznawać za czas pracy, budzi wiele kontrowersji.

Pracodawca ma prawo wprowadzać zasady dotyczące korzystania z toalet, jednak powinny one być uzasadnione i nie mogą naruszać podstawowych praw pracowników.

Ograniczenia mogą być wprowadzane w przypadkach, gdy jest to niezbędne dla zapewnienia ciągłości pracy, jednak powinny być stosowane z rozwagą i z poszanowaniem godności pracowników.

Artykuł przygotowany przez naszą specjalistę Jakuba Chmieleckiego