Są takie działy gospodarki, które „aktywują się” jedynie w konkretnych porach roku. Jest sezon, w którym niewiele się dzieje, oraz jest czas kiedy praca tam jest wytężona, co też przekłada się na zwiększone zapotrzebowanie na pracowników.

Rynek pracowniczy jest na szczęście elastyczny, dzięki czemu pracodawcy funkcjonujący w branżach sezonowych mogą skorzystać z dopasowanej do nich formy zatrudnienia, czyli pracy tymczasowej.

Pozwala to przedsiębiorcom szybko reagować na zwiększone zapotrzebowanie kadrowe, jednocześnie nie narażając się na konieczność wywiązania się ze wszystkich obowiązków wynikających z Kodeksu pracy.

Jak zatem wygląda zatrudnienie pracownika tymczasowego? Kto jest faktycznym pracodawcą? Kto odpowiada za BHP? Oraz co gdy dojdzie do wypadku przy pracy? Poniżej odpowiadam na powyższe pytania.

Pracownik tymczasowy: Kluczowe informacje

• Czas pracy: Maksymalnie 18 miesięcy u jednego pracodawcy użytkownika w ciągu 3 lat.
• Wynagrodzenie: Musi być identyczne jak u pracowników etatowych na tym samym stanowisku (zasada równego traktowania).
• Urlop: Przysługują 2 dni wypoczynku za każdy przepracowany miesiąc.
• BHP: Za bezpieczne stanowisko pracy odpowiada firma, w której faktycznie pracujesz.

Jak wygląda praca tymczasowa?

Chcąc wyjaśnić, czym jest praca tymczasowa, najlepiej sięgnąć do ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych.

W definicjach legalnych znajdziemy objaśnienie tego pojęcia – jest to wykonywanie na rzecz danego pracodawcy użytkownika, przez okres nie dłuższy niż wskazany w ustawie, zadań:

• charakterze sezonowym, okresowym, doraźnym lub
• których terminowe wykonanie przez pracowników zatrudnionych przez pracodawcę użytkownika nie byłoby możliwe, lub
• których wykonanie należy do obowiązków nieobecnego pracownika zatrudnionego przez pracodawcę użytkownika.

Z powyższego możemy wywnioskować, iż praca tymczasowa opiera się na relacji trójstronnej. Występują w niej:

• agencja pracy tymczasowej – formalny pracodawca pracownika tymczasowego;
• pracodawca użytkownik – podmiot, na rzecz i pod kierownictwem którego pracownik faktycznie wykonuje pracę;
• pracownik tymczasowy – osoba zatrudniona przez agencję w celu wykonywania pracy u pracodawcy użytkownika.

Taka „podzielna” konstrukcja omawianej instytucji powoduje, że obowiązki pracodawcy nie spoczywają na barkach jednego podmiotu, a są rozdzielone między agencję i pracodawcę użytkownika.

Pracownik tymczasowy – nie zastąpi pracownika etatowego

Pracownik tymczasowy może zostać zatrudniony wyłącznie na określony czas. Maksymalny okres zatrudnienia wynika bezpośrednio z ustawy.

Co do zasady pracownik nie może świadczyć pracy na rzecz tego samego pracodawcy użytkownika przez okres dłuższy niż 18 miesięcy w ramach kolejnych 36 miesięcy (1,5 roku/3 lata).

Po upływie tego czasu agencja może jednak skierować go do wykonywania obowiązków w innej firmie.

Odmienne zasady obowiązują w przypadku, gdy pracownik tymczasowy zastępuje nieobecnego pracownika pracodawcy użytkownika i wykonuje jego obowiązki w sposób ciągły.

W takiej sytuacji dopuszczalny okres pracy u jednego pracodawcy może zostać wydłużony maksymalnie do 36 miesięcy.

Przepisy nie określają minimalnego czasu trwania zatrudnienia tymczasowego.

Umowa może więc obowiązywać bardzo krótko – nawet jeden dzień – albo obejmować kilka tygodni czy miesięcy.

Kluczowe jest jednak, aby nie przekraczała ustawowych limitów czasowych, z wyjątkiem wskazanego przypadku zastępstwa, i nie miała charakteru umowy bezterminowej.

Z tak określonych zasad zatrudniania pracownika tymczasowego wynika, że ten w zasadzie może być zatrudniony cały czas, ale nie u jednego pracodawcy użytkownika. Teoretycznie może pracować 18 miesięcy u jednego, później 18 u drugiego i kolejno 18 miesięcy u trzeciego pracodawcy i tak w kółko.

Praca tymczasowa nie może natomiast służyć stałemu uzupełnianiu braków kadrowych ani obchodzeniu przepisów prawa pracy.

Celem ograniczenia czasowego jest właśnie zapobieganie sytuacjom, w których praca tymczasowa zastępowałaby standardowe zatrudnienie na stałe.

Podstawa zatrudnienia pracownika tymczasowego

Pracownik tymczasowy pozostaje w stosunku pracy z agencją pracy tymczasowej, która jest jego formalnym pracodawcą.

Zatrudnienie następuje najczęściej na podstawie umowy o pracę na czas określony albo umowy o pracę na czas wykonywania określonej pracy.

W określonych sytuacjach, gdy charakter powierzonych obowiązków na to pozwala, możliwe jest również zawarcie umowy cywilnoprawnej (np. umowy zlecenia).

Agencja odpowiada za wypłatę wynagrodzenia, odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne oraz prowadzenie dokumentacji pracowniczej.

Rola pracodawcy użytkownika

Choć formalnym pracodawcą jest agencja, to faktyczne wykonywanie pracy odbywa się u pracodawcy użytkownika.

To on organizuje proces pracy, wyznacza miejsce jej wykonywania, sprawuje bieżący nadzór oraz wydaje polecenia służbowe związane z realizacją powierzonych zadań.

Pracownik tymczasowy podlega więc kierownictwu pracodawcy użytkownika w takim samym zakresie jak jego etatowi pracownicy.

Podsumowanie ról

Zasada równego traktowania

Przepisy jednoznacznie wskazują, że pracownik tymczasowy nie może być traktowany mniej korzystnie niż osoby zatrudnione bezpośrednio przez pracodawcę użytkownika na porównywalnych stanowiskach.

Zasada ta obejmuje w szczególności:

• wysokość wynagrodzenia;
• zasady organizacji czasu pracy;
• dostęp do świadczeń socjalnych;
• warunki bezpieczeństwa i higieny pracy.

Powyższe oznacza, że do pracownika tymczasowego stosuje się zarówno przepisy o minimalnym wynagrodzeniu, jak i stawki oraz widełki płacowe wynikające z regulaminów obowiązujących w firmie, w której faktycznie wykonuje on pracę.

Urlop wypoczynkowy pracownika tymczasowego

Pracownikowi tymczasowemu przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze dwóch dni za każdy miesiąc pozostawania w dyspozycji jednego lub kilku pracodawców użytkowników.

Urlop ten nie przysługuje jednak za okres, za który pracownik wykorzystał już urlop wypoczynkowy u wcześniejszego pracodawcy na podstawie odrębnych przepisów.

Ochrona trwałości zatrudnienia

Ustawodawca przewidział minimalne okresy wypowiedzenia umowy o pracę zawartej z pracownikiem tymczasowym, co chroni go przed nagłym zakończeniem zatrudnienia.

W przypadku umowy zawartej na okres:

• do dwóch tygodni – obowiązuje trzydniowy okres wypowiedzenia,
• dłuższy niż dwa tygodnie – okres wypowiedzenia wynosi jeden tydzień.

Świadectwo pracy

Po zakończeniu zatrudnienia agencja pracy tymczasowej ma obowiązek wydać pracownikowi świadectwo pracy.

Dokument ten obejmuje wszystkie okresy zatrudnienia przypadające w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy i potwierdza przebieg pracy tymczasowej u danego lub kilku pracodawców użytkowników.

Co z kwestiami BHP?

W związku z rozdzieleniem na „formalnego” i „faktycznego” pracodawcę, kłopotliwe może się okazać kwestia BHP, w szczególności tego, kto powinien przeprowadzić szkolenia oraz kto może kontrolować działania pracowników.

W związku z tym, iż to u pracodawcy użytkownika i pod jego kierownictwem praca jest faktycznie wykonywana, odpowiada on za organizację stanowiska pracy zgodnie z przepisami BHP, w szczególności:

• zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pracy;
• przeprowadza szkolenie stanowiskowe BHP;
• dostarcza odzież i środki ochrony indywidualnej;
• przeprowadza ocenę ryzyka zawodowego;
• informuje o zagrożeniach występujących w miejscu pracy.

Z kolei agencja, jako formalny pracodawca musi zadbać o:

• skierowanie pracownika na wstępne badania lekarskie, oraz
• prowadzenie dokumentacji pracowniczej, również w aspekcie BHP.

W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność za BHP w znacznym zakresie spoczywa na pracodawcy użytkowniku, choć agencja nie jest całkowicie wyłączona z odpowiedzialności – zwłaszcza w zakresie obowiązków formalnych i organizacyjnych.

Wypadek przy pracy – kto ponosi odpowiedzialność?

Również w sytuacji zaistnienia wypadku przy pracy, odpowiedzialność zostaje rozdzielona między pracodawcę użytkownika oraz agencję pracy tymczasowej.

Pracodawca użytkownik, jako podmiot organizujący pracę, zajmuje się postępowaniem powypadkowym, tj. ustala okoliczności i przyczyny wypadku.

Sporządza również dokumentację powypadkową. Jego obowiązkiem jest także niezwłoczne poinformowanie agencji o wypadku.

Dodatkowo jeżeli wypadek był skutkiem naruszenia przepisów BHP przez pracodawcę użytkownika (np. brak zabezpieczeń, brak szkolenia stanowiskowego), to on może także ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadach prawa cywilnego.

Mimo powyższego formalnym pracodawcą wciąż jest agencja, stąd też to ona jako płatnik składek odpowiada za kwestie ubezpieczeniowe.

Pracownik ma prawo do:

• zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego;
• świadczenia rehabilitacyjnego;
• jednorazowego odszkodowania z ZUS;
• renty – w razie trwałej niezdolności do pracy.

Wszelkie kwestie związane z powyższymi roszczeniami pozostają w gestii agencji (i ZUS).

Ochrona kobiet w ciąży w pracy tymczasowej

Wiele osób błędnie uważa, że praca tymczasowa nie daje żadnej ochrony przyszłym matkom.

Przepisy (znowelizowane w ostatnich latach) znacząco poprawiły ich sytuację, zrównując ją w pewnym zakresie z pracownikami etatowymi.

Kiedy umowa zostaje przedłużona do dnia porodu?

Zgodnie z prawem, umowa o pracę zawarta z pracownicą tymczasową ulega przedłużeniu do dnia porodu, jeśli spełnione są łącznie dwa warunki:

• Staż pracy: Pracownica posiada łączny, co najmniej 2-miesięczny okres skierowania do pracy przez daną agencję (na podstawie umów o pracę).
• Termin rozwiązania umowy: Umowa o pracę musiałaby ulec rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży.

Ważne: Jeśli spełniasz te warunki, Twoja umowa nie wygaśnie z terminem, na który została zawarta, lecz potrwa aż do dnia narodzin dziecka. Dzięki temu zachowujesz prawo do zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Wyjątek – o czym musisz wiedzieć: Zasada przedłużenia umowy nie obowiązuje, jeśli pracownica tymczasowa została zatrudniona w celu zastępstwa innego nieobecnego pracownika (Art. 13 ust. 3b ustawy).

W takim przypadku umowa rozwiązuje się zgodnie z pierwotnym terminem, niezależnie od zaawansowania ciąży.

Odpowiedzialność porządkowa i dyscyplinarna pracownika tymczasowego

Polecenia dotyczące wykonywania pracy wydaje pracodawca użytkownik, który jest bezpośrednim zwierzchnikiem pracownika.

Jednakże formalne sankcje pracownicze (np. kary porządkowe, rozwiązanie umowy) stosuje agencja jako pracodawca. W praktyce decyzje te są podejmowane w porozumieniu obu podmiotów.

Częste pytania

Czy pracownik tymczasowy może iść na L4?

Tak, przysługuje mu zasiłek chorobowy na ogólnych zasadach, o ile posiada wymagany okres wyczekiwania (zwykle 30 dni ubezpieczenia).

Kto wydaje świadectwo pracy?

Agencja pracy tymczasowej, sumując okresy pracy u różnych pracodawców użytkowników.

Czy pracownik tymczasowy ma prawo do odprawy?

Zasadniczo nie, chyba że umowa lub przepisy wewnątrzzakładowe agencji stanowią inaczej – ustawa o pracownikach tymczasowych nie przewiduje odpraw przy rozwiązaniu umowy.

Artykuł przygotowany przez naszego specjalistę Radosława Pilarskiego