Żyjemy w kraju, w którym mamy wolność wyboru co do naszej ścieżki rozwoju zawodowego. Nikt nikomu nie zabrania zawarcia umowy o pracę, prowadzenia własnej działalności gospodarczej, czy też postawienia na kontrakt B2B.

Możemy również łączyć ze sobą te warianty, np. pracować na etacie, a po godzinach rozwijać firmę lub też pracować w trzech miejscach, wszędzie na pół etatu. Swoboda, jaką gwarantuje nam prawo, nie oznacza jednak, że jest to proste.

Wyliczenie podatku dochodowego nie powinno być problemem, inaczej jest jednak z ZUS.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych to jedna z bardziej skomplikowanych sytuacji, z którymi mierzą się pracodawcy, zleceniobiorcy oraz osoby prowadzące działalność gospodarczą próbując uporządkować sprawy składkowe.

Każdy ze wspomnianych tytułów rodzi określone obowiązki związane z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi. To, które ubezpieczenia są obowiązkowe, a które dobrowolne, zależy od szeregu czynników, m.in. wysokości wynagrodzenia, rodzaju umowy, a nawet daty powstania tytułów. Jak zatem to wygląda?

Jakie tytuły do ubezpieczeń podlegają zbiegowi?

Zbieg tytułów do ubezpieczeń to nic innego, jak sytuacji gdy jedna osoba uzyskuje przychód z więcej niż jednego źródła, które zgodnie z przepisami prawa są odrębnymi tytułami do objęcia ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi.

Wszystkie możliwe tytuły zobowiązujące do opłacania ZUS zostały określone w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wśród nich możemy wskazać na:

• umowę o pracę;
• umowę zlecenie;
• umowę agencyjną;
• umowę o pracę nakładczą;
• działalność gospodarczą;
• urlop wychowawczy,
• zasiłek macierzyński;
• świadczenie socjalne wypłacane w okresie urlopu.

W zależności od połączenia tytułów ubezpieczenia mogą być:

• obowiązkowe z jednego tytułu i dobrowolne z drugiego;
• obowiązkowe z kilku tytułów;
• przenoszone między tytułami w zależności od wysokości wynagrodzenia.

Prawidłowe zgłoszenie do ZUS zależy nie tylko od rodzaju umowy, ale również od jego przychodu, statusu u innego płatnika oraz momentu powstania tytułu do ubezpieczeń.

Zbieg ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych 

Warto przypomnieć, że do ZUS uiszczanych jest pięć rodzajów składek ubezpieczeniowych – mianowicie chodzi o:

• ubezpieczenie emerytalne;
• ubezpieczenie rentowe;
• ubezpieczenie chorobowe;
• ubezpieczenie wypadkowe;
• ubezpieczenie zdrowotne.

Pierwsze cztery to zbiorcze tzw. ubezpieczenia społeczne, piąte jest „oddzielnym” rodzajem ubezpieczenia.

Jest to istotne o tyle, gdyż inaczej będzie wyglądała spraw przy ubezpieczeniach społecznych, a inaczej zdrowotnych.

Tak jak w większości wypadków pracownik (przedsiębiorca) będzie opłacał składki społeczne tylko raz, pomimo posiadania kilku tytułów, tak przy ubezpieczeniu zdrowotnym należało będzie uiszczać składki oddzielnie od każdego tytułu.

Przykład:

Łącząc pracę na etacie z działalnością, przyjmując minimalną krajową i dochód z JDG na poziomie 3 tys. zł, ubezpieczenie zdrowotne będzie wyglądało następująco:

• umowa o pracę – 362,37 zł,
• działalność gospodarcza – 314,96 zł,
• razem – 677,33 zł.

A to jedynie biorąc pod uwagę najniższe możliwe wartości. Większe dochody oznaczają o wiele większe kwoty wpłacane na konto składki zdrowotnej.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń – jak to wygląda w praktyce?

Niestety zbieg tytułów do ubezpieczeń ZUS nie został uregulowany w sposób prosty i przejrzysty.

Przepis art. 9 ustawy, który zajmuje się tym aspektem, od 1 stycznia 2026 roku obejmuje 23 rozbudowane ustępy.

Doskonale to pokazuje, jak skomplikowany jest system ubezpieczeń i jak bardzo rządzący nie mają pomysłu jak to naprawić.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy umowie o pracę 

Pierwszym przypadkiem jest zbieg umowy o pracę z umową zlecenie lub działalnością gospodarczą.

Jeśli pracownik jest zatrudniony na etacie, z którego otrzymuje co najmniej płacę minimalną, a jednocześnie wykonuje zlecenie lub prowadzi własną firmę, to obowiązkowe są dla niego składki ZUS z umowy o pracę.

Z pozostałych tytułów może zgłosić się do ubezpieczeń dobrowolnie.

Jeżeli jednak pensja z etatu jest niższa od minimalnej krajowej, wówczas obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym obejmuje zarówno umowę o pracę, jak i dodatkowy tytuł – zlecenie lub działalność gospodarczą.

Niezależnie od wysokości wynagrodzenia na umowie o pracę, składka zdrowotna jest opłacana z każdego tytułu oddzielnie.

Drugi przypadek obejmuje umowę o pracę łączoną z zasiłkiem macierzyńskim.

Zasiłek macierzyński jest głównym tytułem do ubezpieczeń emerytalno-rentowych, a przy umowie o pracę u pracodawcy, który udzielił urlopu, składki są naliczane z obu tytułów i opłacane od kwoty zasiłku i wynagrodzenia. Jeżeli jednak praca jest wykonywana u innego pracodawcy, wówczas z tytułu umowy o pracę obowiązkowa jest wyłącznie składka zdrowotna.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy umowie zlecenie 

Przy łączeniu ze sobą kilku umów zlecenia, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne obejmują najwcześniejszą umowę, o ile zapewnia ona minimalne wynagrodzenie.

Jeśli nie, to składki płacone są od kolejnych umów, aż łączny przychód przekroczy owe minimum.

Należy pamiętać, że każda kolejna umowa podlega składce zdrowotnej.

Jeżeli podatnik wykonuje umowę zlecenia oraz prowadzi działalność gospodarczą, a przedmiot zlecenia pokrywa się z rodzajem prowadzonej działalności, wówczas składki (społeczne i zdrowotne) opłaca się jedynie z działalności.

Inaczej to wygląda, jeśli przedmiot zlecenia jest inny niż przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej.

W takim wypadku wszystko zależy od tego, jakie składki uiszczane są z działalności i jakie jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenie. Wygląda to następująco:

1. ubezpieczenia społeczne są płacone obowiązkowo z tytułu działalności gospodarczej, jeżeli jednocześnie:
2. podatnik płaci standardowe składki ZUS, tj. minimalna podstawa wymiaru z tego tytułu wynosi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,
3. wartość wynagrodzenia z umowy zlecenia nie przekracza kwoty 60% prognozowanego wynagrodzenia za pracę w danym roku.
4. składki społeczne są opłacane z obu tytułów, jeżeli jednocześnie:
5. przedsiębiorca korzysta z preferencyjnych składek ZUS,
6. wartość wynagrodzenia z umowy zlecenia nie przekracza kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.
7. uiszcza się składki od tytułu, dla którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie osiągnie kwotę minimalnego wynagrodzenia jako pierwsza, jeżeli jednocześnie:
8. płacone są preferencyjne składki ZUS,
9. wynagrodzenie ze zlecenia przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego obowiązkowe ubezpieczenia społeczne wynikają wyłącznie z faktu pobierania zasiłku.

Umowa zlecenia stanowi wówczas jedynie tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń przy działalności gospodarczej

W przypadku prowadzenia kilku rodzajów działalności pozarolniczej obowiązkowe ubezpieczenia społeczne dotyczą tylko jednego rodzaju działalności, wybranego spośród tych, które są prowadzone.

W zasadzie nie da się prowadzić kilku jednoosobowych działalności gospodarczych, zawsze będzie to jedna „firma”, świadcząca różne rodzaje usług.

Przedsiębiorca prowadzący działalność i jednocześnie pobierający zasiłek macierzyński podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku.

Z tytułu prowadzenia działalności może jednak zgłosić się do ubezpieczeń dobrowolnie.

Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych a kontrola ZUS

Zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych jest tym z obszarów, w którym najczęściej dochodzi do nieprawidłowości po stronie płatników.

Problem ten dotyczy w szczególności sytuacji, gdy dana osoba wykonuje jednocześnie pracę na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia albo prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą.

Błędy pojawiają się zarówno na etapie zgłoszenia do ubezpieczeń, jak i w trakcie bieżących rozliczeń składkowych.

Do najczęstszych uchybień należy nieprawidłowe ustalenie, który tytuł do ubezpieczeń ma charakter wiodący, a w konsekwencji – błędne objęcie albo pominięcie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Dotyczy to zwłaszcza ubezpieczenia chorobowego, które w wielu konfiguracjach tytułów ma charakter dobrowolny.

Brak prawidłowego zgłoszenia do tego ubezpieczenia skutkuje nie tylko odmową wypłaty zasiłku chorobowego, lecz także powstaniem zaległości składkowych lub nadpłat.

Zatem w praktyce kontrolnej ZUS szczególne znaczenie ma prawidłowość objęcia ubezpieczeniem chorobowym osób posiadających kilka tytułów do ubezpieczeń.

Organ rentowy szczegółowo bada, czy ubezpieczony został objęty tym ubezpieczeniem zgodnie z przepisami oraz czy zgłoszenie nastąpiło we właściwym terminie.

Wątpliwości organu rentowego budzą zwłaszcza przypadki, w których ubezpieczenie chorobowe zostało zgłoszone krótko przed powstaniem niezdolności do pracy albo gdy ubezpieczony uzyskuje świadczenia chorobowe z tytułu, który faktycznie nie stanowił obowiązkowego źródła ubezpieczenia.

W takich sytuacjach ZUS analizuje rzeczywisty charakter wykonywanej pracy, wysokość osiąganego wynagrodzenia oraz faktyczną aktywność zawodową ubezpieczonego.

Zasady podlegania ubezpieczeniom są skomplikowane

Podsumowując wcześniejsze akapity, można stwierdzić, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym przy zbiegu kilku tytułów zależą przede wszystkim od rodzaju aktywności zawodowej, wysokości osiąganych podstaw wymiaru składek oraz momentu powstania poszczególnych tytułów.

Powyżej przestawiłem jedynie podstawy, jednakże to, czy w danej sytuacji ubezpieczony podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z jednego, czy z kilku źródeł jednocześnie, należy dokładnie sprawdzić w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Materia ta jest na tyle zawiła, że zorientują się w niej zapewne jedynie prawnicy i księgowi. Reszta osób może mieć niemały problem.

Weryfikując to, z którego tytułu należy uiścić składkę, szczególną uwagę należy zwrócić na przypadki łączenia umowy o pracę z umową zlecenia lub działalnością gospodarczą, gdyż to właśnie w tych sytuacjach najczęściej dochodzi do błędów.

Dodatkowe komplikacje pojawiają się również wtedy, gdy osoby ubezpieczone przebywają na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich lub wychowawczych, pobierają świadczenia z ZUS albo jednocześnie prowadzą kilka rodzajów działalności.

Z punktu widzenia płatników (pracodawców, zleceniodawców, przedsiębiorców) prawidłowe ustalenie tytułu do ubezpieczeń ma kluczowe znaczenie, ponieważ ZUS gorliwie weryfikuje sytuacje, w których osoba ubezpieczona wykonuje kilka aktywności zawodowych równolegle.

Nieprawidłowe zgłoszenie do ubezpieczeń może prowadzić do powstania zaległości składkowych, obowiązku zapłaty odsetek, a nawet dodatkowych sankcji finansowych.

Dlatego też znajomość ustawowych zasad oraz właściwa analiza dokumentacji związanej z wykonywaną pracą jest nie tylko obowiązkiem, ale także elementem zabezpieczenia zarówno pracodawcy, jak i osoby ubezpieczonej.

Artykuł przygotowany przez naszego specjalistę Radosława Pilarskiego