Kontrola L4 – jak to wygląda w 2026 roku

L4 pod lupą w 2026 roku – co musisz wiedzieć?

• Nowe definicje od 13 kwietnia 2026 r.
• Uprawnienia kontrolerów
• Cyfrowy monitoring ZUS
• Obowiązki ubezpieczonego
• Jak uniknąć błędów proceduralnych przy samodzielnej kontroli pracownika, by nie narazić firmy na proces sądowy

 

Zdaje się, że lata, kiedy etatowi pracownicy mogli wykorzystać zwolnienie lekarskie nie na odpoczynek i rekonwalescencje, a do załatwiania prywatnych sprawy (np. wakacje) mamy już za sobą.

ZUS oszczędza – widać to chociażby po stopniowym uszczelnieniu systemu wypłacania świadczenia chorobowego.

Wygląda na to, że wcześniejsze plany dotyczące zaostrzenia i doprecyzowania zasad kontroli L4 stały się faktem. Zatem warto teraz sprawdzić, jakie regulacje weszły na początku 2026 roku.

 

Absencja chorobowa w 2026 roku pod lupą

Posiłkując się danymi znajdującymi się na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, możemy dojść do kilku ciekawych wniosków.

Przede wszystkim wynika z nich, że Polacy coraz częściej chorują i coraz dłużej przebywają na zwolnieniach chorobowych.

Dodatkowo pracownicy również coraz więcej kombinują z L4 albo ZUS coraz częściej „szuka dziury w całym” i doszukuje się nieprawidłowości.

Tak czy inaczej, faktem jest, że organ z roku na rok wydaje coraz więcej decyzji wstrzymujących wypłatę zasiłków chorobowych. Przy czym pierwszy kwartał roku 2026 się z tej reguły wyłamuje.

Jak wynika z informacji opublikowanych przez ZUS , w rejestrze zaświadczeń lekarskich w roku 2025 zarejestrowano 27,5 mln zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy.

W porównaniu do analogicznego okresu 2024 roku jest to wzrost zaświadczeń lekarskich o 0,5 mln dni.

Średni okres trwania zwolnienia lekarskiego wynosił 11 dni, a z zaświadczenia tego skorzystał przeciętnie co drugi ubezpieczony w ZUS.

Częściej występowały również krótkoterminowe L4 – wydano 9,8 mln zwolnień z powodu własnej choroby na okres do 5 dni, co oznacza wzrost o 0,2% rok do roku (dla porównania w 2024 r. było to 9,5 mln).

W tej grupie znalazło się także 1,8 mln zwolnień jednodniowych, podczas gdy rok wcześniej było ich 1,7 mln.

 

Spada liczba decyzji wstrzymujących wypłatę zasiłku chorobowego

 

Wzmożone wysiłki ZUS przynoszą efekty. Wraz ze wzrostem wystawionych L4 w ubiegłych latach regularnie powiększała się także liczba decyzji wstrzymujących wypłatę zasiłków chorobowych, aby w roku 2026 nieco zmniejszyć swoją skalę.

W I kwartale 2025 roku ZUS przeprowadził 116,8 tys. kontroli L4. W konsekwencji wydanych zostało 7,8 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych.

Przełożyło się to na wstrzymanie z tego tytułu zasiłków kwoty 11 498 900 zł.

W analogicznym okresie roku 2026 organ przeprowadził 111,6 tys. kontroli osób posiadających zaświadczenie lekarskie, co doprowadziło z kolei do wydania 5,3 tys. decyzji wstrzymujących dalszą wypłatę zasiłków chorobowych.

Kwota wstrzymanych z tego tytułu zasiłków wyniosła już „tylko” 9 766 000 zł.

 

Kontrola L4 – kwiecień 2026 roku przyniósł zmiany

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa dotyczące:

• utraty prawa do zasiłku chorobowego, oraz
• zasad przeprowadzania kontroli zwolnień lekarskich.

 

Nowe regulacje doprecyzowały dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne oraz uporządkowały procedury stosowane przez ZUS i inne uprawnione podmioty.

 

Kiedy można stracić zasiłek chorobowy?

Wydawało się, że po nowelizacji z 2023 roku rygorystyczny charakter kontroli L4 został nieco osłabiony.

Wychodzi jednak, że nic się w zasadzie nie zmieniło.

Ubezpieczony nadal może zostać pozbawiony prawa do świadczenia za cały okres zwolnienia, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy:

• wykonuje pracę zarobkową;
• podejmuje działania sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego.

 

Nowelizacja przy tym doprecyzowała, jak należy rozumieć oba te pojęcia:

 

• za pracę zarobkową uznawana jest co do zasady każda aktywność nastawiona na osiągnięcie dochodu, niezależnie od tego, czy wykonywana jest w ramach umowy o pracę, zlecenia, działalności gospodarczej czy innej podstawy prawnej. Jednocześnie przepisy wskazują, że nie obejmuje to czynności incydentalnych, czyli sporadycznych działań wymuszonych szczególnymi okolicznościami, np. wystawienie faktury, odpowiedź na maila czy przeprowadzenie krótkiej rozmowy na odległość (telefon, wideorozmowa) z klientem lub kontrahentem. Trzeba przy tym pamiętać, że w ocenie ZUS samo polecenie pracodawcy nie stanowi takiej przesłanki.
• za zachowanie niezgodne z celem zwolnienia uznaje się aktywności, które mogą utrudniać leczenie, opóźniać powrót do zdrowia albo wydłużać rekonwalescencję.

 

Co nadal wolno podczas L4?

 

Bez zmian pozostała podstawowa zasada, zgodnie z którą zwolnienie lekarskie ma służyć odzyskaniu zdrowia.

Zatem w czasie L4 nie można podejmować pracy ani działań sprzecznych z procesem leczenia.

Dopuszczalne pozostają natomiast zwykłe czynności życia codziennego, takie jak zakupy, wizyta u lekarza, odbiór leków, spacer z psem czy inne podstawowe sprawy, o ile nie kolidują z celem zwolnienia.

Możliwe są również wyjątkowe, jednorazowe czynności wynikające z ważnych okoliczności. Każdy przypadek podlega jednak indywidualnej ocenie.

 

Praca zdalna a L4 – czy to może być pułapka?

Sytuacja	Czy grozi utrata zasiłku?	Uzasadnienie
Odpisanie na Slacku/Teams	Małe ryzyko (incydentalne)	Jeśli jest to jednorazowa odpowiedź na pytanie, gdzie jest plik.
Udział w planowaniu sprintu (online)	TAK	To świadczenie pracy, nawet jeśli odbywa się z łóżka w piżamie.
Logowanie do systemu CRM	TAK	ZUS traktuje logowanie jako dowód gotowości do pracy i jej wykonywanie.

 

Jak wygląda kontrola L4 po zmianach?

Nowelizacja objęła również samą kontrolę L4 – uszczegółowiono tryb kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnienia lekarskiego.

Nowe przepisy dotykają m.in.:

• praw i obowiązków osób przeprowadzających kontrolę;
• możliwości potwierdzenia tożsamości osoby kontrolowanej;
• obowiązki osoby sprawdzanej (ubezpieczonego);
• sposób prowadzenia czynności kontrolnych;
• zasady sporządzania protokołu;
• procedurę zgłaszania uwag i zastrzeżeń do ustaleń kontroli.

 

Jednym z najważniejszych elementów owej nowelizacji jest wyraźne przyznanie osobom przeprowadzającym kontrolę prawa do potwierdzenia tożsamości osoby korzystającej ze zwolnienia lekarskiego.

Zarówno przedstawiciel ZUS, jak i uprawniony pracodawca mogą teraz zażądać okazania dokumentu tożsamości w celu ustalenia, czy kontrola dotyczy właściwej osoby.

Osoba objęta kontrolą ma obowiązek współpracować w tym zakresie.

Odmowa potwierdzenia danych lub utrudnianie czynności kontrolnych może zostać potraktowane jako przeszkadzanie w przeprowadzeniu kontroli, co w konsekwencji może prowadzić do zakwestionowania prawa do zasiłku chorobowego.

Jak wynika z uzasadnienia ustawy zmieniającej, nowe przepisy mają ograniczyć nadużycia oraz usprawnić działania kontrolne.

Dzięki doprecyzowaniu procedur łatwiejsze stało się ustalenie, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem, a jednocześnie osoby ubezpieczone otrzymały jaśniejsze zasady dotyczące swoich obowiązków podczas L4.

Na marginesie dodam, że zmianie uległy również kwestie formalne związane między innymi z formą upoważnienia do kontroli oraz protokołu pokontrolnego. Zostało to uregulowane w art. 68a i nast. ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

 

Szybki poradnik – Kto trafia na „celownik” w pierwszej kolejności?

 

• Efekt „poniedziałku i piątku”: Osoby, których zwolnienia regularnie łączą się z weekendami lub dniami ustawowo wolnymi.
• Częste zmiany lekarzy: System wyłapuje sytuację, w której ubezpieczony bierze krótkie L4 od różnych specjalistów (np. internisty, ortopedy i psychiatry) w krótkich odstępach czasu.
• L4 u wielu pracodawców: Jeśli pracownik jest zatrudniony w dwóch miejscach, a zwolnienie wpłynęło tylko do jednego z nich (co w systemie e-ZLA jest od razu widoczne), kontrola jest niemal pewna.

 

Co zmiany oznaczają w praktyce?

W praktyce „podrasowana” kontrola L4 w 2026 roku stała się bardziej przejrzysta formalnie i jednocześnie dokładniejsza.

Ubezpieczeni mają jaśniej określone prawa i obowiązki, natomiast ZUS otrzymał precyzyjniejsze narzędzia do oceny, czy zwolnienie lekarskie jest wykorzystywane zgodnie z przepisami, czy też działanie ubezpieczonego oznacza pozbawienie go prawa do świadczenia za okres zwolnienia.

 

Ważne pytania i odpowiedzi o L4

 

Czy polecenie szefa uzasadnia podjęcie pracy na zwolnieniu lekarskim?

Nie. Ustawa wyraźnie precyzuje, że takie polecenie pracodawcy nie jest uznawane za istotną okoliczność pozwalającą na podjęcie pracy.

Jeśli podejmiesz pracę na prośbę przełożonego, ZUS ma prawo odebrać Ci zasiłek za cały okres zwolnienia, a odpowiedzialność spadnie na Ciebie.

 

Czy kontroler z ZUS lub pracodawca może żądać okazania dowodu osobistego?

Tak. Od kwietnia 2026 roku przepisy wprost przyznają osobom kontrolującym prawo do potwierdzenia tożsamości ubezpieczonego.

Odmowa wylegitymowania się może zostać uznana za utrudnianie kontroli, co jest podstawą do wydania decyzji o utracie prawa do świadczenia chorobowego.

 

Co grozi za błędny adres pobytu na zwolnieniu lekarskim?

Masz obowiązek poinformować ZUS i pracodawcę o zmianie adresu pobytu w trakcie L4 w ciągu 3 dni od zaistnienia zmiany.

Jeśli kontroler nie zastanie Cię pod wskazanym adresem, a Ty nie dopełniłeś obowiązku informacyjnego, ZUS może uznać, że niewłaściwie wykorzystujesz zwolnienie i wstrzymać wypłatę zasiłku.

 

Czy wyjście po zakupy lub do apteki na L4 jest teraz bezpieczniejsze?

Tak. Nowelizacja wprost wyłączyła „zwykłe czynności dnia codziennego” z katalogu zachowań niezgodnych z celem zwolnienia.

Wyjście po jedzenie, leki, spacer zdrowotny (jeśli lekarz nie zalecił leżenia) czy wizyta u lekarza nie są już podstawą do odebrania zasiłku, pod warunkiem, że nie kolidują z procesem leczenia.

 

Kto decyduje o utracie zasiłku – szef czy ZUS?

Tylko ZUS. Nawet jeśli kontrolę przeprowadził uprawniony pracodawca (czyli zatrudniający powyżej 20 osób), nie może on samodzielnie odebrać zasiłku.

W takiej sytuacji musi przekazać protokół do ZUS, który jako jedyny organ ma kompetencję do wydania decyzji o utracie prawa do świadczenia.

 

Artykuł przygotowany przez naszego specjalistę Radosława Pilarskiego