Komu przysługuje zwolnienie lekarskie z powodu nadużycia napojów procentowych

W artykule znajdziesz:

• Czym jest kod C na e-ZLA: Kiedy lekarz ma obowiązek wpisać go na zwolnieniu lekarskim i dlaczego pacjent nie może zablokować tej informacji.
• Widoczność na PUE ZUS / eZUS: Co dokładnie widzi pracodawca w systemie, a jakie dane medyczne pozostają objęte tajemnicą.
• Instrukcja dla Kadr i Płac: Jak prawidłowo wykazać nieobecność z kodem C w raporcie ZUS RSA (kod przerwy 151 oraz 331) i przeliczyć pomniejszenie stałej pensji zasadniczej.
• Uprawnienia pracodawcy i wytyczne ZUS: Co grozi za przebywanie pod wpływem alkoholu podczas L4 oraz jak nowe zasady typowania do kontroli ZUS analizują powtarzalne absencje po weekendach.
• Zasady dla Umów Zlecenia i B2B: Jak rozlicza się zwolnienie z kodem C w przypadku zleceniobiorców oraz osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (JDG).

 

Zwolnienie lekarskie z kodem C

 

W 2025 roku wystawiono blisko 10 tysięcy zwolnień lekarskich oznaczonych kodem C, czyli spowodowanych nadużyciem alkoholu.

To nie kac, którego nikt nie widzi. To dokument, który trafia wprost do pracodawcy.

Sprawdź, czy pracownik może dostać L4 na kaca, czy otrzyma wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy po zatruciu alkoholowym i co może zrobić pracodawca, gdy zwolnienie lekarskie jest wystawione po imprezie zakrapianej alkoholem.

 

Czy lekarz wystawi L4 z powodu alkoholu?

 

To najczęściej zadawane pytanie i odpowiedź nie jest prosta. Lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie po spożyciu alkoholu, jeśli stwierdzi, że pacjent jest rzeczywiście niezdolny do pracy.

Zatrucie alkoholowe, silne odwodnienie, zaburzenia rytmu serca, urazy po upadku czy nasilone zaburzenia snu to stany, które mogą uzasadniać wystawienie L4 z powodu nadużycia alkoholu. Lekarz ocenia stan kliniczny i podejmuje decyzję o niezdolności do pracy. To wyłączenie jego kompetencja.

Nie każde złe samopoczucie po alkoholu jest jednak podstawą do zwolnienia.

Jeśli objawy nie uniemożliwiają wykonywania obowiązków, lekarz ma prawo odmówić wystawienia L4.

Subiektywne stwierdzenie nie dam rady pracować wypowiadane przez pracownika bez potwierdzenia klinicznego nie wystarczy.

Z drugiej strony lekarz może zakwalifikować stan pacjenta jako zatrucie, zaburzenie funkcji trawienia, zaburzenia snu lub inną jednostkę chorobową.

Wtedy pracodawca nie wie nic ponadto, że pracownik jest chory.

To, czy na L4 pojawi się kod C oznaczający niezdolność do pracy spowodowaną nadużyciem alkoholu, zależy od oceny lekarza i od tego, jak pacjent przedstawił swój stan. Warto pamiętać, że lekarze różnie do tego podchodzą.

 

Co oznacza zwolnienie z kodem C i kto może je otrzymać?

 

Kod C to jeden z pięciu kodów literowych stosowanych w zaświadczeniu e-ZLA. Jego obecność oznacza, że lekarz uznał, iż niezdolność do pracy jest spowodowana nadużyciem alkoholu.

Kod C widzi zarówno ZUS, jak i pracodawca. Od 2018 roku zwolnienia lekarskie mają wyłącznie formę elektroniczną (e-ZLA) i automatycznie trafiają do systemu ZUS oraz do profilu pracodawcy na Platformie Usług Elektronicznych ZUS.

Pracodawca nie widzi numeru statystycznego choroby (ICD-10), czyli szczegółowej diagnozy medycznej.

Natomiast kod C – tak. Jest to ogólna informacja o przyczynie niezdolności do pracy, a nie diagnoza kliniczna.

Ważna różnica w porównaniu z innymi kodami: na pisemny wniosek pacjenta lekarz może pominąć na zwolnieniu kod B (ciąża) oraz kod D (gruźlica).

Przy kodzie C nie można wnioskować o pominięcie na zwolnieniu lekarskim. Jeśli lekarz uzna, że nadużycie alkoholu spowodowało niezdolność do pracy, kod C pojawia się bez możliwości zablokowania tego przez pacjenta.

 

Zasiłek chorobowy przy L4 z powodu nadużycia alkoholu

 

Zwolnienie z kodem C uruchamia szczególny mechanizm finansowy wynikający z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Za pierwsze 5 dni zwolnienia oznaczonego kodem C pracownik nie otrzymuje ani wynagrodzenia chorobowego, ani zasiłku chorobowego.

Dopiero od szóstego dnia, jeśli niezdolność do pracy trwa dłużej, świadczenie jest wypłacane.

Przykład 1. Pracownik przebywa na zwolnieniu lekarskim z kodem C przez 4 dni. Za cały ten okres nie otrzymuje żadnego świadczenia.

Będą to cztery dni nieobecności co prawda usprawiedliwionej, ale bezpłatnej.

Przykład 2. Pracownik dostał zwolnienie lekarskie z kodem C na 8 dni. Za pierwsze 5 dni nie ma wynagrodzenia ani zasiłku.

Od 6. do 8. dnia otrzymuje wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy.

Co istotne, te pierwsze 5 dni jest wliczanych do limitu okresu zasiłkowego. Pracownik „zużywa” dni swojego limitu nie otrzymując za nie żadnego świadczenia.

Dotyczy to zarówno 33 lub 14 dni dla osób po 50. roku życia wynagrodzenia chorobowego, jak i 182 dni zasiłku.

Ponad jedna trzecia zwolnień z kodem C, a dokładnie 36,4% według danych ZUS za 2023 rok, trwa właśnie od 1 do 5 dni.

To oznacza, że przy krótkich zwolnieniach po imprezie pracownik najczęściej nie dostaje nic, a zasiłek pojawia się dopiero wtedy, gdy zwolnienie jest dłuższe.

 

Czy podczas L4 na kaca można pić napoje procentowe?

 

To pytanie pojawia się zaskakująco często. Co prawda nie ma przepisu wprost zakazującego spożywania alkoholu podczas zwolnienia lekarskiego. Ale jest jedno bardzo ważne zastrzeżenie.

Przepisy nakładają na pracownika obowiązek wykorzystywania zwolnienia lekarskiego zgodnie z jego celem, którym jest powrót do zdrowia.

Jeśli podczas L4 pracownik spożywa alkohol, a następnie choruje lub doznaje urazu przez który przedłuża lub bierze kolejne zwolnienie, może utracić prawo do zasiłku chorobowego.

Działanie, które prowadzi do przedłużenia niezdolności do pracy lub uniemożliwia leczenie, jest podstawą do cofnięcia zasiłku.

Co więcej, kontrolerzy ZUS natknęli się na przypadki pracowników przebywających na L4 pod wpływem alkoholu już w trakcie samej wizyty kontrolnej. Takie sytuacje są traktowane jako jednoznaczne naruszenie celu zwolnienia.

Skutek to utrata prawa do zasiłku za cały okres niezdolności do pracy.

 

Co może zrobić pracodawca gdy pracownik wziął L4 na kaca?

 

Pracodawca, który widzi na zwolnieniu pracownika kod C, ma kilka możliwości działania.

Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnienia. Pracodawca może samodzielnie przeprowadzić kontrolę, jeśli zatrudnia co najmniej 20 pracowników (uprawnienie przysługuje od niedawna również mniejszym pracodawcom w określonych sytuacjach).

Może też złożyć wniosek do ZUS o przeprowadzenie kontroli. Jeśli kontrola wykaże, że pracownik nie przestrzega warunków zwolnienia, czyli na przykład pracuje zarobkowo, wychodzi wbrew wskazaniu lekarskiemu „leżeć” albo jest pod wpływem alkoholu, to pracownik traci prawo do zasiłku za cały okres niezdolności do pracy.

Konsekwencje porządkowe. Pracownik, który regularnie bierze krótkie zwolnienia po weekendach lub imprezach, narusza obowiązek dbałości o dobro zakładu pracy.

Pracodawca może zastosować karę porządkową – upomnienie lub naganę – jeśli takie zachowanie dezorganizuje pracę.

Rozwiązanie umowy o pracę. Samo jednorazowe zwolnienie z kodem C nie jest podstawą do zwolnienia pracownika z pracy. Jeżeli częste, krótkie zwolnienia lekarskie dezorganizują pracę zakładu, pracodawca może rozważyć zastosowanie kary porządkowej, ale tylko wtedy, gdy da się wykazać konkretne naruszenie obowiązków pracowniczych, np. nieprzestrzeganie organizacji i porządku pracy. Sama częstotliwość zwolnień nie wystarcza jeszcze do ukarania pracownika

Czego pracodawca nie może w przypadku zwolnienia lekarskiego z kodem C? Nie może wchodzić do mieszkania pracownika z alkomatem ani samodzielnie badać trzeźwości poza zakładem pracy.

Nie ma też dostępu do szczegółowej diagnozy medycznej. Widzi tylko kod C, ale nie wie, co konkretnie lekarz rozpoznał.

Ważne ograniczenie przy zwolnieniach z powodu nadużycia alkoholu. Sama choroba lub nadużywanie alkoholu jako stan zdrowotny nie mogą być podstawą do natychmiastowego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.

Art. 52 Kodeksu pracy dotyczy ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, a nie stanu zdrowia pracownika. Długotrwała absencja natomiast może być podstawą zwolnienia na mocy art. 53 KP po wyczerpaniu odpowiednich okresów ochronnych.

 

Kod C na umowie zleceniu oraz na B2B

 

Zasada braku świadczeń za pierwsze 5 dni niezdolności do pracy z powodu nadużycia alkoholu dotyczy nie tylko etatowców, ale wszystkich osób objętych ubezpieczeniem chorobowym.

• Zleceniobiorca i przedsiębiorca na JDG: Jeśli opłacają dobrowolną składkę chorobową, ZUS nie wypłaci zasiłku chorobowego za pierwsze 5 dni przebywania na e-ZLA z kodem C. Świadczenie przysługuje dopiero od 6. dnia (pod warunkiem przebycia 90-dniowego okresu wyczekiwania).
• Brak ochrony z Kodeksu pracy: Umowy cywilnoprawne oraz relacje B2B podlegają przepisom KC. Zleceniodawca lub kontrahent może rozwiązać umowę zgodnie z jej zapisami, bez ograniczeń i okresów ochronnych przewidzianych dla umów o pracę.
• Kto widzi kod C na PUE ZUS / eZUS?
  • Na umowie zleceniu zleceniodawca (jako płatnik składek) otrzyma e-ZLA w PUE ZUS i zobaczy kod C.
  • W relacji B2B kontrahent nie ma wglądu do PUE ZUS samozatrudnionego. Zawiadomienie o e-ZLA trafia wyłącznie na konto przedsiębiorcy oraz do ZUS.

 

Nowe zasady kontroli ZUS od 13 kwietnia 2026 roku

 

Od 13 kwietnia 2026 roku weszły w życie nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. Zmiana jest istotna z punktu widzenia pracowników, którzy stosują powtarzalne schematy.

ZUS wdraża analizę danych i schematów zachowań. System automatycznie typuje osoby do kontroli, zwracając szczególną uwagę na:

• krótkie zwolnienia przypadające regularnie na początku lub koniec tygodnia,
• powtarzające się zwolnienia od tych samych lekarzy,
• wzorzec zwolnień związany z konkretnymi dniami lub wydarzeniami.

Nowe przepisy doprecyzowały też zasady aktywności podczas zwolnienia i rozszerzyły katalog naruszeń, które mogą skutkować utratą zasiłku.

Z danych za 2025 rok wnika, że spośród ponad 33 tysięcy skontrolowanych przypadków, aż jedna trzecia zakończyła się wykryciem nieprawidłowości.

Wśród nich znalazły się przypadki pracowników przebywających na L4 pod wpływem alkoholu w trakcie samej wizyty kontrolnej.

Praktyczny wniosek: pracownik, który regularnie bierze 2-3 dniowe L4 po weekendach, staje się kandydatem do kontroli znacznie szybciej niż przed reformą.

 

Jak rozliczyć kod C w ZUS (RSA/RCA)

 

Rozliczenie e-ZLA z kodem C wymaga podziału okresu nieobecności oraz zastosowania odpowiednich kodów przerw w raportach ZUS.

1. Wykazanie nieobecności w ZUS RSA

• Pierwsze 5 dni: Wykazuje się pod kodem 151 (usprawiedliwiona nieobecność bez prawa do wynagrodzenia lub zasiłku) z kwotą 0,00 zł.
• Od 6. dnia: Wykazuje się pod kodem 331 (wynagrodzenie chorobowe) lub 313 (zasiłek chorobowy), jeśli niezdolność do pracy trwa nadal.
• Ważne: Pierwsze 5 bezpłatnych dni wlicza się zarówno do rocznego limitu wynagrodzenia chorobowego (33 lub 14 dni), jak i do ogólnego limitu 182 dni okresu zasiłkowego.

2. Pomniejszenie wynagrodzenia zasadniczego

Zgodnie z § 11 Rozporządzenia MPiPS z 29 maja 1996 r., stałe wynagrodzenie miesięczne pomniejsza się za cały okres wskazany w e-ZLA (w tym za pierwsze 5 dni bezpłatnych):

1. Miesięczną stawkę dzielimy przez 30.
2. Otrzymaną kwotę mnożymy przez łączną liczbę dni z e-ZLA.
3. Wynik odejmujemy od stałej pensji zasadniczej.

Przykład rozliczenia (8 dni L4 z kodem C, pensja 6000 zł brutto):

• ZUS RSA: Dni 1–5 → kod 151 (0 zł); Dni 6–8 → kod 331.
• Potrącenie: 6000 zł / 30 = 200 zł/dzień  8 dni L4 = 1600 zł.
• Wynagrodzenie zasadnicze: 6000 zł – 1600 zł = 4400 zł brutto (+ wynagrodzenie chorobowe wyliczone za dni 6–8).

 

Ile jest zwolnień lekarskich z powodu kaca lub zatrucia napojami procentowymi

 

Dane ZUS pokazują wyraźną tendencję wzrostową. W 2023 roku wystawiono 6,6 tys. zwolnień z kodem C.

W 2024 roku liczba ta wzrosła do 9,5 tys., a w 2025 roku osiągnęła blisko 10 tys., czyli o 5,1% więcej niż rok wcześniej.

Ponad 77% zwolnień z kodem C dotyczy mężczyzn. Najliczniejszą grupę stanowią osoby między 35. a 49. rokiem życia.

Co ciekawe, ponad jedna trzecia z tych zwolnień trwa od 1 do 5 dni, czyli dokładnie w tym przedziale, w którym zasiłek i tak nie przysługuje.

To sugeruje, że część z tych zwolnień to właśnie L4 z powodu kaca lub z powodu nadużywania alkoholu po weekendzie, za które pracownik i tak nie dostaje zasiłku.

Jednocześnie ponad 10% zwolnień z kodem C trwa dłużej niż 21 dni. To sygnał, że u części tych osób mamy do czynienia z poważniejszymi konsekwencjami zdrowotnymi, takimi jak urazy, powikłania wątrobowe lub zaburzenia psychiczne wymagające dłuższego leczenia.

 

Checklista dla Działu Kadr

1. Weryfikacja e-ZLA: Sprawdzenie daty wpływu oraz liczby dni zwolnienia z kodem C na profilu PUE ZUS.
2. Obliczenie okresu bezpłatnego: Wyłączenie pierwszych 5 dni z prawa do wynagrodzenia/zasiłku.
3. Zaliczenie do limitu: Wpisanie pełnych dni nieobecności (w tym pierwszych 5) do limitu okresu zasiłkowego (182 dni) oraz limitu wynagrodzenia chorobowego (33/14 dni).
4. Prawidłowe wykazanie w ZUS RSA: Zgłoszenie przerw w opłacaniu składek z właściwym kodem braku prawa do świadczeń.
5. Ocena ryzyka prawnego: Weryfikacja, czy zachowanie pracownika wyczerpuje przesłanki naruszenia obowiązków pracowniczych (w przypadku powtarzalności nieobecności).

 

FAQ

Czy pracodawca widzi, że mam L4 z powodu alkoholu?

Tak. Kod C pojawia się na zwolnieniu e-ZLA i jest widoczny dla pracodawcy.

Pracodawca nie widzi natomiast numeru statystycznego choroby (ICD-10), więc nie zna szczegółowej diagnozy medycznej, tylko ogólną informację, że przyczyną jest nadużycie alkoholu.

 

Czy mogę poprosić lekarza, żeby nie wpisywał kodu C?

Nie. Pacjent nie może wnioskować o pominięcie kodu C. W przeciwieństwie do kodu B (ciąża) i kodu D (gruźlica), które można na własny wniosek usunąć ze zwolnienia, ponosząc za to określone konsekwencje finansowe, kodu C nie da się zablokować.

Decyzja o jego wpisaniu należy wyłącznie do lekarza.

 

Za ile dni nie dostanę zasiłku przy L4 z kodem C?

Za okres pierwszych 5 dni zwolnienia z kodem C nie przysługuje ani wynagrodzenie chorobowe, ani zasiłek chorobowy.

Jeśli zwolnienie trwa 5 dni lub krócej, to zgodnie z prawem pracownik nie dostaje żadnych pieniędzy. Jeśli zwolnienie trwa dłużej, zasiłek przysługuje od 6. dnia.

Te pierwsze pięć dni wliczane jest do 182-dniowego okresu zasiłkowego.

 

Czy pracodawca może mnie zwolnić za L4 z kodem C?

Jedno zwolnienie z kodem C nie jest samodzielną podstawą do rozwiązania umowy o pracę.

Regularne, krótkie nieobecności chorobowe mogą stanowić podstawę reakcji pracodawcy tylko wówczas, gdy powodują dezorganizację pracy i łączą się z naruszeniem obowiązków pracowniczych.

 

Czy podczas zwolnienia lekarskiego można pić alkohol?

Nie ma przepisu wprost zakazującego spożywania alkoholu podczas L4.

Natomiast spożywanie alkoholu, które prowadzi do przedłużenia niezdolności do pracy lub uniemożliwia leczenie, jest podstawą do cofnięcia zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.

Kontrolerzy ZUS odnotowali przypadki pracowników przebywających na L4 pod wpływem alkoholu i takie osoby straciły prawo do zasiłku.

 

Co zmienia się w kontroli L4 od 13 kwietnia 2026 roku?

ZUS wdraża analizę schematów zachowań i automatyczne typowanie do kontroli. Szczególny nacisk kładziony jest na krótkie L4 przypadające regularnie na początek lub koniec tygodnia.

System wykrywa powtarzające się wzorce. Pracownik, który co miesiąc bierze 2-3-dniowe zwolnienie po weekendzie, szybciej trafi na listę do kontroli niż przed reformą.

 

Artykuł przygotowany przez naszą specjalistę Jakuba Chmieleckiego